Pandemia COVID-19 uwypukliła realia życia wielu cudzoziemców pracujących w Polsce bez formalnych ubezpieczeń. Jak zauważa ekspertka prawa pracy Joanna Torbę-Jacko, pandemia przekonała ich do potrzeby zarejestrowania się w systemie ubezpieczeń zdrowotnych. Obecnie popyt na pracę rośnie, a prognozy demograficzne wskazują na dalszy wzrost liczby cudzoziemców korzystających z polskiego rynku pracy.

Według dr hab. Magdaleny Knapieńskiej z Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, trend wzrostu osób zgłaszających się do ubezpieczeń emerytalnych i rentowych może wynikać nie tylko z napływu imigrantów, ale również ze zmiany charakteru zatrudnienia. Coraz więcej cudzoziemców przechodzi z umów cywilnoprawnych na umowy o pracę, co przyczynia się do wzrostu liczby zgłoszeń do ZUS. Ciekawe jest to, że pracodawcy zaczynają „wymuszać” na zatrudnionych tę formę umowy, aby bardziej związać ich z firmą.

W obecnym stanie, powyżej 1,1 miliona cudzoziemców to około 6,25% wszystkich pracujących w Polsce. To nie jest jednak wysoka liczba i nie powinno budzić przesadnego optymizmu, ponieważ część z tych pracowników rejestruje się jedynie w celu uzyskania minimalnych świadczeń, co blokuje przyznawanie pełnych praw.

Joanna Torbę-Jacko podkreśla, że sytuacja wymaga kompleksowych działań ze strony resortu pracy. Legalnie działające firmy, które zatrudniają i ubezpieczają cudzoziemców według realnych dochodów, są narażone na konkurencję ze strony tych, którzy stosują nieuczciwe praktyki. Dlatego też niepokojący jest brak prawdziwych zmian w systemie.

Najliczniejszą grupę cudzoziemców w Polsce stanowią ukraińscy pracownicy. Z danych wynika, że 30 czerwca 2024 roku w Polsce przebywało 771,2 tys. Ukraińców, co stanowi wzrost o 3% w porównaniu do roku poprzedniego. Powód? Wciąż trwająca wojna w Ukrainie. Zmiany polityczne i zagrożenie wojenne przyciągają wielu z nich do Polski, gdzie czują się bezpiecznie i mają szansę na lepsze zarobki.

Dzięki bliskości kulturowej i językowej, Polska staje się pierwszym wyborem dla Ukraińców. Andrzej Drozd, przedstawiciel Polsko-Ukraińskiej Izby Gospodarczej, zauważa, że czynniki takie jak polityka migracyjna i wzrost poczucia bezpieczeństwa mają ogromne znaczenie. Uchodźcy, którzy przybywają do Polski, często są kobietami z dziećmi, co wpływa na strukturę demograficzną wśród imigrantów.

Warto zaznaczyć, że z mężczyznami, którzy pozostali w Polsce, pojawia się także obawa o ewentualne powołania do wojska, co jest dodatkowym czynnikiem wpływającym na decyzje o pozostaniu w kraju.

Niemniej jednak, mimo wzrostu liczby zgłoszeń, wciąż istnieją istotne nieprawidłowości w systemie zatrudnienia cudzoziemców. Wiele firm stosuje praktyki obniżania podstawy ubezpieczenia tylko po to, aby cudzoziemcy mogli uzyskać dostęp do najbasicznych świadczeń zdrowotnych. To odzwierciedla problemy, którym należy stawić czoła.

Eksperci przewidują, że liczba zgłoszeń cudzoziemców do ZUS z różnych powodów prawdopodobnie wzrośnie, ale tylko jeśli sytuacja w Ukrainie się ustabilizuje i nie dojdzie do kolejnych fal migracyjnych. Polska wciąż boryka się z niedoborami w wielu sektorach, takich jak budownictwo i logistyka, co sprawia, że cudzoziemcy, w tym Ukraińcy, będą nadal poszukiwani na polskim rynku pracy.