Rosnące ceny energii elektrycznej są tematem, który nieustannie wraca do publicznej debaty i budzi wiele emocji. Od lipca 2024 roku zaczną się stopniowo zmieniać ceny energii, a część gospodarstw domowych będzie mogła skorzystać z bonu energetycznego. Istotną zmianą, która wpłynie na codzienne życie Polaków, jest wprowadzenie dynamicznych taryf. Czy dynamiczne taryfy to szansa na niższe rachunki, czy może większe ryzyko?

Dlaczego ceny energii bywają ujemne?

Rynek energii elektrycznej charakteryzuje się zmiennością cen, wynikającą z różnego zapotrzebowania i produkcji energii w danym momencie. Na dynamikę cen wpływają takie czynniki jak: technologie, struktura gospodarki i warunki pogodowe. Energia słoneczna i wiatrowa są źródłami niestabilnymi, co powoduje, że w dni szczególnie słoneczne i wietrzne, zwłaszcza w weekendy, pojawiają się nadwyżki energii. W dni o mniejszej ilości słońca i wiatru, kiedy zapotrzebowanie na energię jest bardzo wysokie, konieczne jest uruchomienie konwencjonalnych elektrowni lub import energii.

Jak ujemne ceny energii wpływają na nasze rachunki?

Chociaż ujemne ceny energii mogą wydawać się korzystne, nie przekładają się one bezpośrednio na rachunki większości konsumentów. W Polsce po raz pierwszy ujemne ceny wystąpiły 11 czerwca 2023 roku. Producentom energii bardziej opłaca się zapłacić za odbiór nadwyżek energii, niż ponosić koszty jej magazynowania lub wyłączania elektrowni. Mimo to, gospodarstwa domowe zazwyczaj korzystają z taryf stałych przez cały rok, takich jak taryfa G11, G12 czy G13, co oznacza że nie mają możliwości bezpośredniego wykorzystania ujemnych cen energii.

Dynamiczna taryfa – przyszłość czy pułapka?

Dynamiczna taryfa jest modelem, w którym ceny energii zmieniają się w ciągu doby w zależności od zapotrzebowania, warunków pogodowych i sytuacji na rynku energetycznym. Taka taryfa ma na celu lepsze dopasowanie cen do rzeczywistych kosztów produkcji i dostarczania energii. Wprowadzenie taryf dynamicznych może zachęcić konsumentów do efektywniejszego wykorzystania energii i obniżenia rachunków, pod warunkiem dostosowania codziennych nawyków do zmieniających się cen.

Korzyści dla systemu i środowiska

Dynamiczne taryfy mogą przynieść korzyści także sprzedawcom energii i operatorom sieci dystrybucyjnych. Przesunięcie popytu na czas, gdy energia jest dostępna w większych ilościach, pozwala na bardziej stabilne działanie sieci energetycznej i ograniczenie ryzyka awarii, szczególnie w kontekście wzrastającego udziału źródeł odnawialnych. Lepsze wykorzystanie zielonej energii wiąże się z mniejszą emisją CO2.

Warunki konieczne do korzystania z taryf dynamicznych

Głównym warunkiem uczestniczenia w taryfach dynamicznych jest posiadanie inteligentnego licznika energii, który rejestruje i przesyła informacje o zużyciu w czasie rzeczywistym. Na koniec 2023 roku tylko 15% gospodarstw domowych miało zainstalowane takie liczniki. Do lipca 2031 roku wszystkie gospodarstwa w Polsce mają być wyposażone w inteligentne liczniki.

Technologie wspierające dynamiczne taryfy

Aby ułatwić korzystanie z dynamicznych taryf, potrzebne są dodatkowe technologie, takie jak urządzenia i aplikacje umożliwiające automatyczne zarządzanie zużyciem energii. Takie rozwiązania mogą znacznie ułatwić dostosowanie zużycia energii bez konieczności śledzenia zmian oraz angażowania uwagi. Największe oszczędności dotyczą urządzeń "energochłonnych" takich jak pompy ciepła czy samochody elektryczne.

Ryzyko i wyzwania dynamicznych taryf

Dynamiczne taryfy wiążą się z ryzykiem gwałtownych zmian cen, co wymaga od konsumentów dodatkowej wiedzy i umiejętności zarządzania zużyciem energii. Ostateczne szczegóły dotyczące cen i dostępnych taryf zostaną przedstawione przez dostawców energii dopiero w sierpniu tego roku. Indywidualne umiejętności oraz możliwość elastycznego zarządzania zużyciem energii są kluczowe dla oszczędności.

Jak dopasować taryfy dynamiczne do naszych potrzeb?

Wprowadzanie dynamicznych taryf wymaga współpracy decydentów, spółek energetycznych, organizacji konsumenckich i ekologicznych. Potrzebne są jasne i rzetelne informacje, które pomogą konsumentom podjąć decyzję o zmianie taryfy. Zachęty mogą obejmować wprowadzenie pułapu cenowego, ułatwienia w podpisaniu umowy przez internet oraz możliwość łatwego powrotu do starej umowy, jeśli nowa taryfa okaże się nieodpowiednia.

Przyszłość dynamicznych taryf

Dynamiczne taryfy energii mogą być rozwiązaniem dla gospodarstw, które są w stanie zarządzać swoim zużyciem energii w reakcji na zmieniające się ceny. Kluczowe jest, aby konsument był dobrze poinformowany i przygotowany do elastycznego dopasowania swoich nawyków do zmieniających się warunków na rynku energetycznym.

Czy dynamiczne taryfy będą odpowiedzią na rosnące ceny energii? Dowiemy się tego w najbliższych tygodniach, gdy dostawcy energii przedstawią swoje propozycje.

Joanna Mazurkiewicz, doktor nauk ekonomicznych, Instytut Badań Strukturalnych