Posiadanie tego obrazka dało jej nadzieję. Przecież przeżyła tę warszawską gehennę, tragedię. Wszystko, co gromadziła przez dziesiątki lat, zniknęło w płomieniach powstańczej Warszawy. Został jej tylko ten malutki obrazek Chrystusa. Kiedy się modliła, już jako starsza pani, czasami go wystawiała. Zapamiętałem to jej nabożeństwo do tego malutkiego wizerunku Chrystusa.

Odpowiadając przekornie na pani pytanie: gdzie był Bóg? Między innymi w kieszeni bluzy mundurowej mojej babci.

Żyje jeszcze tylko niewiele ponad 400 powstańców. Czy są to osoby wierzące?

Nie rozmawiam o tym z nimi. Oni wyrastają z tradycji Armii Krajowej, która miała szacunek do społecznych rytuałów i widziała potrzebę również rytuałów religijnych. Być może doświadczenie Powstania Warszawskiego spowodowało, że większość z nich swoją religijność przeżywa bardzo dyskretnie. Są to na pewno ludzie zadający pytania o sens życia, natomiast nie manifestujący się ze swoją religijnością.

Pierwsze 45 lat po powstaniu żyli w komunizmie. Większość z nich miała kłopoty, ale byli tacy, którzy radzili sobie całkiem dobrze. Powstanie miało być czymś zamilczanym, zapomnianym lub pokazanym inaczej, więc prywatnie realizowali misję opowiadania o wartościach powstańczych. Były to spotkania z rodziną, w szkołach, w harcerstwie, najwięcej w latach 80. Opowiadanie o tych wydarzeniach stanowiło formę terapii grupowej dla powstańców.

Dla przykładu, moja babcia, która była zarówno peżetką, jak i łączniczką, miała wyjątkowe historie. Oprócz roli łączniczki, prała i gotowała dla żołnierzy. Mieszkała z rodziną w centrum Warszawy i obserwowała narastające dehumanizacje miejscowej ludności przez niemieckie rozporządzenia. Terror i dehumanizacja stopniowo odbierały ludziom godność, co mobilizowało ją do walki.

Religijność mojej babci motywowała jej udział w powstaniu, gdzie jej wiara szła w parze z patriotyzmem i oporem przeciwko radykalnemu złu. Nawet w okrutnych warunkach obozu koncentracyjnego, jej wiara była źródłem siły. Znaczące postacie, takie jak ks. Michał Czartoryski, który do końca pełnił rolę pielęgniarza w powstańczym szpitalu, pokazują głęboką duchowość tego okresu. Podejście mojej babci, która swoją kondycją i siłą charakteru wspierała innych, jest przykładem niezłomności.

Muzeum Powstania Warszawskiego pełni wyjątkową rolę, stając się dla wielu swoistą świątynią pamięci. Marsz Pamięci i symboliczne biogramy ofiar przypominają o tragicznych losach ponad 100 tysięcy cywilów. Wspominając o rzezi Woli, warto zauważyć, jak brutalność tamtych dni pozostaje niewyobrażalna. Moja babcia i inni bohaterowie Powstania Warszawskiego są dowodem na istnienie wartości, które pozwalają wierzyć w porządek świata i obecność Boga.

To, co wyróżnia tę opowieść, to ludzka wytrwałość i duchowy heroizm, który pozostaje dla nas inspiracją, nawet dziś, kiedy wydaje nam się, że jesteśmy bardziej podzieleni niż kiedykolwiek. Powstańcy Warszawy przypominają nam, że jedność i solidarność są kluczem do przezwyciężania najtrudniejszych chwil.