Nie ma chyba osoby, która nie doświadczyła konfliktów dotyczących polityki, szczególnie przy świątecznym stole. Tego typu sytuacje zdarzają się również w pracy, na boisku sportowym, czy podczas dyskusji w mediach społecznościowych. Dlaczego tak się dzieje?

Badania pokazują, że osiem na dziesięć osób ma problemy z zaufaniem do innych ludzi. To jednak tylko część problemu. Wyniki raportu "Twarze polskiej radykalizacji" ujawniają, że co trzeci Polak prezentuje postawy autorytarne. To oznacza, że wielu z nas ma ograniczoną tolerancję dla różnorodnych poglądów, a dialog często ustępuje miejsca konfrontacji.

Dodatkowo, wiele osób dehumanizuje jednostki i grupy, które postrzegają jako "inne". Przydzielają im negatywne cechy i oceniają wedle różnych standardów moralnych, co prowadzi do wzrostu napięć społecznych.

Zaskakujące jest również, że blisko połowa z nas czerpie informacje głównie z mediów społecznościowych. To okazuje się niebezpieczne w obliczu fala kryzysów, które doświadczamy, od pandemii po wojnę w Ukrainie, co potęguje nasze poczucie zagrożenia i niepewności.

Żyjemy w czasach, gdzie na każdym kroku czyhają pułapki manipulacji. Często brakuje nam czasu na głębszą analizę napływających informacji, a zamiast tego polegamy na myśleniu automatycznym, które jest ucieleśnione w emocjach: strachu, gniewie, czy radości. Przykładowo, dostając zaproszenie na koncert, podejmiemy decyzję z emocji, nie analizując wszystkich szczegółów, co może nas wpędzić w problemy.

Psychoaktywną łatwością, z jaką ulegamy dezinformacji, stają się pułapki poznawcze. Dzięki poznaniu ich i uczeniu się rozpoznawania, możemy zminimalizować ryzyko błędnych wniosków i oceniać sytuację w bardziej zrównoważony sposób. Oto pięć najczęstszych pułapek:

1. Efekt grupy

Często oceniamy "swoich" łagodniej niż "innych", a negatywne stereotypy łatwo przypisujemy osobom z zewnątrz.

2. Efekt autorytetu

Bezrefleksyjnie podążamy za osobami lub instytucjami uznawanymi za autorytety, mimo że ich kompetencje mogą nie odnosić się do omawianego tematu.

3. Efekt potwierdzenia

Wybieramy informacje, które potwierdzają nasze przekonania, ignorując te, które stoją w sprzeczności.

4. Pozytywna retrospekcja

Idealizujemy przeszłość, co często prowadzi do krytyki obecnych czasów.

5. Efekt negatywności

Skupiamy się na negatywnych informacjach, które przeważają nad pozytywnymi, budując w nas nieufność i wrogość.

Najważniejsze jest, aby być świadomym tych mechanizmów i podejmować świadome decyzje, niezależnie od emocji. Zrozumienie własnych ograniczeń oraz tego, jak działają mechanizmy manipulacyjne, pozwoli nam lepiej oceniać rzeczywistość i mniej ulegać wpływom zewnętrznym. To klucz do obrony przed dezinformacją i manipulacją w naszej codziennej rzeczywistości.