Sztuczna inteligencja odgrywa kluczową rolę w przyspieszaniu i usprawnianiu procesu identyfikacji firm do kontrolowania, co pozwala na skuteczniejsze wykrywanie oszustw. Jak informuje w poniedziałek "Dziennik Gazeta Prawna", od początku 2021 roku do połowy 2024 roku pracownicy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przeprowadzili blisko 87 tysięcy kontroli, które przyniosły imponujące efekty finansowe — niemal 1,5 miliarda złotych.

Raport wskazuje, że kontrolowane były przede wszystkim przedsiębiorstwa zatrudniające ponad 20 osób. Zdecydowana większość tych kontrol była planowana. W ostatnich latach, liczba przeprowadzanych kontroli pozostawała na poziomie około 27 tysięcy rocznie, jednak skuteczność tych działań wzrosła znacząco. W 2022 roku na przykład, wykryto nieprawidłowości na łączną kwotę 357,2 miliona złotych, co oznacza średnio 12,8 tysiąca złotych na jednego przedsiębiorcę. Rok później ta suma wzrosła do 489 milionów złotych, co daje już średnio 18,3 tysiąca złotych na przedsiębiorcę. Co więcej, wyniki za pierwsze półrocze bieżącego roku już teraz wyniosły 364,7 miliona złotych, co przewyższa dane za cały poprzedni rok.

Agnieszka Kiełbowicz-Dziwulska, wicedyrektorka ZUS ds. Nadzoru Kontroli, podkreśla, że obecnie realizuje się zaledwie jedną trzecią kontroli, które były przeprowadzane na przykład w 2018 roku. Nowe przepisy wprowadzające tzw. „Konstytucję biznesu” zmusiły ZUS do przeprowadzania szczegółowych analiz przed podjęciem decyzji o kontroli, co czyni proces bardziej transparentnym i sprawiedliwym.

Kiełbowicz-Dziwulska zaznacza, że ZUS musi najpierw zidentyfikować przedsiębiorców z najwyższym prawdopodobieństwem występowania nieprawidłowości. Analizy te nie mogą być przeprowadzane na zasadzie przypadkowych wyborów. Rośnie skuteczność kontroli dzięki zwiększeniu doświadczenia pracowników oraz zaawansowanej analizie danych, co pozwala na identyfikację nowoczesnych metod oszustw. Ciekawym faktem jest to, że przeciętnie nie mija nawet pół roku, aby ZUS wykrył nowy sposób oszustwa — takie przypadki są dostrzegane poprzez obserwację ruchów przedsiębiorców, którzy dostosowują się do działań ZUS.

W bieżącym roku po raz pierwszy ZUS wykorzystano sztuczną inteligencję do selekcji kontrolowanych przedsiębiorstw, co znacznie poprawiło efektywność tego procesu. Jednakże, Kiełbowicz-Dziwulska zwraca uwagę, że ostateczną decyzję w kwestii wyboru firm do kontroli podejmuje i zawsze podejmować będzie człowiek, co nadal podkreśla wagę ludzkiego nadzoru w tej kwestii. Sztuczna inteligencja to tylko narzędzie, które ma na celu wspieranie pracowników ZUS w ich działaniach.