Temat przyjęcia waluty euro co jakiś czas pojawia się w polskiej debacie publicznej niczym bumerang. Był to także jeden z ważniejszych wątków podczas kampanii przed wyborami do Parlamentu Europejskiego. Choć różne partie polityczne próbują wyróżniać się w tej kwestii, adresując swoje stanowiska do konkretnych grup wyborców, w praktyce większość polityków podkreśla, że Polska kiedyś będzie musiała przyjąć euro, ponieważ zobowiązała się do tego w chwili przystąpienia do Unii Europejskiej. Na razie jednak brak jest pośpiechu, zwłaszcza iż sondaże wskazują na brak szerokiego poparcia społeczeństwa dla tego kroku.

To kwestia lat, a nie tylko woli politycznej. Polska po prostu nie spełnia obecnie ściśle określonych warunków potrzebnych do przyjęcia euro. Jasno wynika to z opublikowanego kilka dni temu sprawozdania Komisji Europejskiej.

Dystans Polski do euro wyraźny w raporcie Komisji Europejskiej

Raport dotyczy sześciu państw członkowskich, które są prawnie zobowiązane do przyjęcia euro: Bułgarii, Czech, Węgier, Polski, Rumunii i Szwecji. Żadne z tych państw nie spełnia obecnie wszystkich kryteriów koniecznych do przyjęcia wspólnej waluty. Najbliższa osiągnięcia tych celów jest Bułgaria, której brakuje tylko jednego.

Stanowisko Polski - Główne problemy

W analizie Europejskiego Banku Centralnego (EBC), który co dwa lata przeprowadza szczegółowy przegląd sytuacji, wyszczególniono kluczowe braki Polski w tym zakresie. Przyjęcie euro wymaga spełnienia tzw. kryteriów konwergencji, które obejmują stabilność cen, zdrowe finanse publiczne, stabilność kursu wymiany oraz zbieżność długoterminowych stóp procentowych.

Stabilność cen - Polska nie spełnia warunku

Z danych EBC wynika, że średnia stopa inflacji HICP w Polsce w maju 2024 r. wyniosła 6,1% - prawie dwukrotnie wyżej niż referencyjna wartość 3,3%. Polski wskaźnik inflacji HICP w ostatnich miesiącach wyraźnie przekracza wymagania.

EBC zauważa, że Polska od lat doświadcza dużych wahań inflacji, a prognozy nie przewidują znaczącej poprawy w tej kwestii do 2025 r. Inflacja ma wynieść 4,3% w 2024 r. i 4,2% w 2025 r. Znaczne wzrosty płac przyczyniają się do wysokiej presji cenowej - jednostkowe koszty pracy wzrosły o 22% od 2020 do 2023 r., znacznie powyżej wskaźnika strefy euro wynoszącego 9,5%.

Finanse publiczne - Polska na minusie

Deficyt budżetowy w Polsce w 2023 r. wyniósł 5,1% PKB, znacznie przekraczając dopuszczalną wartość 3%. Dług publiczny utrzymuje się poniżej progu 60% PKB, wynosząc 49,6%. Prognozy do 2025 r. przewidują kontynuację wysokich deficytów budżetowych, co negatywnie wpływa na możliwość przyjęcia euro.

Nasuwa się również kwestia niezależnej rady fiskalnej, której Polska wciąż nie posiada, co jest niezgodne z postanowieniami paktu fiskalnego UE.

Kurs złotego stabilny, ale zmienne stopy procentowe

Pod względem stabilności kursu złotego, Polska spełnia kryterium. W okresie referencyjnym złoty zbliżał się do średniego kursu wynoszącego 4,6471 zł za euro. Wahania kursu mieściły się w dopuszczalnych granicach 15%.

Jednak długoterminowe stopy procentowe w Polsce w okresie od czerwca 2023 r. do maja 2024 r. wyniosły średnio 5,6%, przekraczając dopuszczalny limit 4,8%. Kapitalizacja rynków w Polsce jest mniejsza i słabiej rozwinięta niż w strefie euro, co również komplikuje zgodność z kryteriami konwergencji.

Ostateczne wnioski

EBC i Komisja Europejska wskazują, że Polska ma przed sobą znaczną drogę do przebycia, zanim będzie mogła rozważać przyjęcie euro. Kluczowe obszary do poprawy to stabilność cen, finanse publiczne oraz zbieżność długoterminowych stóp procentowych. W najbliższych latach wprowadzenie euro wydaje się mało prawdopodobne, a Polska pozostanie na złotówce do czasu spełnienia wszystkich koniecznych kryteriów.