Na ulicy zaobserwowałam niecodzienną sytuację: dziewczynka, wracając ze szkoły z babcią, skakała w radości, próbując sięgnąć gałęzi drzew. Babcia, niosąc jej plecak, skomentowała: "Gdybyś sama niosła ten plecak, może nie byłabyś taka rozbrykana". Czy to był moment zawstydzenia?

Psycholog Małgorzata Pięta-Lendzion podkreśla, że to powszechny mechanizm tłumienia spontaniczności wśród dziewczynek, przekazywany z pokolenia na pokolenie. Smutne, że to właśnie bliskie osoby, jak babcie czy matki, często gaszą energię młodych dziewczynek, co sprawia, że sytuacje takie są dla nas coraz bardziej normalne.

Rola wstydu w naszym życiu

Wstyd nie jest tylko uczuciem, ale także narzędziem regulującym normy społeczne. Z badań wynika, że wstyd często negatywnie wpływa na rozwój emocjonalny jednostki, powodując, że osoba czuje się nieakceptowana. Takie destrukcyjne poczucie wstydu może prowadzić do trudności w krytycznym myśleniu o sobie.

Wstyd a płeć - co za różnica?

Obserwacje pokazują, że wstyd w wychowaniu dziewczynek jest często bardziej wyraźny niż u chłopców. To związane z normami kulturowymi, które kształtują oczekiwania empatii i opiekuńczości. Natomiast chłopcy są nauczeni bardziej eksternalizować swoje emocje, co może sprawiać, że ich zmagania z wstydem są mniej widoczne.

Wychowanie a wstyd

Jak mówi Pięta-Lendzion, w obecnych czasach wiele rodziców usiłuje prowadzić tzw. wychowanie bezstresowe. Problem pojawia się jednak, gdy linia między potrzebami dziecka a normami społecznymi staje się nieczytelna. Relacja, w której dziecko nigdy nie czuje wstydu, nie będzie zdrowa. Ważne jest, aby dzieci uczyły się rozpoznawania swoich emocji.

Empatia a wstyd

Wstyd jest sygnałem, że coś mogło być sprzeczne z normami społecznymi. Jeśli standardy są zbyt wygórowane, mogą powodować, że czujemy się źle sami ze sobą. Sposobność do odczuwania wstydu, jeśli jest konstruktywna, może prowadzić do empatycznego zachowania.

Jak wyjść z pułapki bycia 'grzeczną'?

Niektóre dziewczynki uczą się, że "bycie grzeczną" oznacza brak wyrażania swoich emocji i granic. W terapii wielokrotnie pojawiają się sytuacje, gdzie rodzice, mimo dobrych intencji, niesłusznie umacniają w swoich dzieciach przekonanie, że nie mogą być sobą. W takich przypadkach, aby prawidłowo rozwijać się emocjonalnie, dzieci muszą czuć przestrzeń na bycie niedoskonałymi.

Przykłady z praktyki terapeutki

Pięta-Lendzion wskazuje, że często zdarza się, iż rodzice wychowują córki, ucząc je, że muszą być doskonałe i nie muszą się wstydzić. Często prowadzi to do wewnętrznych konfliktów i frustracji, kiedy dziecko nie może sprostać oczekiwaniom. Paradoksalnie, rodzice pragną, aby ich córki były bardziej asertywne, ale nie akceptują ich wrażliwości.

Takie sytuacje pokazują, jak skomplikowane jest wychowanie w dzisiejszych czasach. Pomimo postępu społecznego, mechanizmy zawstydzania pozostają niezmienne, co sprawia, że wiele dziewczynek czuje się zagubionych między oczekiwaniami a swoją indywidualnością.