Wprowadzenie

W ostatnich wydarzeniach dotyczących polskiego wymiaru sprawiedliwości, Komisja Wenecka wydała kontrowersyjną opinię, która przyniosła zwycięstwo młodszym sędziom, reprezentowanym przez Stowarzyszenie Votum, które zrzesza sędziów powołanych po 2017 roku. Spór ten dotyczy tzw. "neosędziów" oraz prawdziwego statusu sędziów powołanych przez Krajową Radę Sądownictwa (KRS).

Komentarz przewodniczącego Votum

Marek Antas, prezes Stowarzyszenia Votum, wyjaśnił, że termin "neosędzia" nie ma podstawy prawnej i wpływa negatywnie na prestiż sądów, wprowadzając podziały w środowisku sędziowskim. Zamiast tego należy mówić po prostu o sędziach powołanych przez KRS zgodnie z ustawą z 8 grudnia 2017 roku.

Opinia Komisji Weneckiej

W opinii Komisji Weneckiej z 14 października 2024 roku stwierdzono, że uznanie nominacji niektórych sędziów za nieważne równałoby się ich usunięciu z urzędów. Sędziowie ci są zabezpieczeni gwarancjami nieusuwalności wynikającymi z artykułów 178-181 Konstytucji RP. Co więcej, Komisja podkreśla, że to żaden sąd, w tym Europejski Trybunał Praw Człowieka, nie unieważnił dotychczas nominacji KRS.

Głos środowiska sędziowskiego

Opinie te są ważnym krokiem w kierunku stabilności polskiego wymiaru sprawiedliwości, tym bardziej, że w obliczu kryzysu praworządności, wielu sędziów oraz prawników krytycznie odnosi się do funkcjonowania obecnej KRS, a ich obawy budzi także sposób, w jaki powoływani są nowi sędziowie.

Reakcje polityczne

Na konferencji prasowej odbywającej się 5 września 2024 roku, minister sprawiedliwości zapowiedział, że planują unieważnić awanse sędziów z udziałem KRS. Wiele osób obawia się, że to może prowadzić do chaosu w sądownictwie, zwłaszcza, że chodzi o 2500-3500 sędziów.

Prawo do sprawiedliwego procesu

Komisja Wenecka podkreśliła również, że każdy sędzia ma prawo do sprawiedliwego procesu i żaden z nich nie może być usunięty bez odpowiednich procedur sądowych. W przeszłości, w sprawach takich jak Broda i Bojara przeciwko Polsce, Europejski Trybunał Praw Człowieka potwierdził te standardy, co wskazuje na konieczność efektywnej kontroli.

Podsumowanie

Podsumowując, opinia Komisji Weneckiej stanowi krok w kierunku większej przejrzystości i praworządności w Polsce. Sędziowie, niezależnie od tego, czy są klasyfikowani jako "paleo" czy "neo", powinni mieć jasno określone prawa i zasady ich funkcjonowania, w oparciu o obiektywne kryteria prawne oraz standardy międzynarodowe, a spory polityczne nie powinny wpływać na wymiar sprawiedliwości. Równocześnie ważne jest, aby rozważane były procedury weryfikacji dla tych sędziów, którzy znajdują się w strefie wątpliwości pod względem poprawności swoich nominacji.

Kontekst szerszy

Analiza tej sytuacji jest niezwykle istotna w kontekście szerszym – podczas gdy w Polsce trwa walka o utrzymanie niezależności sądownictwa, w Europie zmieniają się różnice w interpretacjach prawa. W miarę jak Europa coraz mocniej podkreśla wagę praworządności, Polska stoi przed kluczowym momentem, w którym musi zadecydować, w którą stronę chce podążać.