Nowotwór sam w sobie nie jest zaraźliwy, jednak istnieją wirusy onkogenne, które mogą zwiększać ryzyko jego wystąpienia. Te wirusy, podobnie jak niektóre bakterie i pasożyty, są odpowiedzialne za 15-20% wszystkich przypadków nowotworów na świecie.

Mechanizm działania wirusów onkogennych jest prosty – wprowadzają one swoje DNA do komórek gospodarza, co prowadzi do ich niekontrolowanego namnażania. Przykłady wirusów onkogennych to wirus brodawczaka ludzkiego (HPV), wirusy zapalenia wątroby typu B (HBV) i C (HCV), a także wirus Epsteina-Barr (EBV), który może prowadzić do wielu rodzajów nowotworów, w tym chłoniaka Burkitta oraz raka nosa i gardła.

Wirus HPV jest szczególnie niebezpieczny, ponieważ jest główną przyczyną prawie wszystkich przypadków raka szyjki macicy oraz znaczącej części nowotworów odbytu, prącia, sromu i jamy ustnej. Zakażenie wirusami zapalenia wątroby może prowadzić do marskości i raka wątroby, natomiast EBV może powodować chłoniaki.

Udział wirusów w powstawaniu nowotworów jest zróżnicowany w różnych rejonach świata. Na przykład w krajach rozwijających się, takich jak Afryka i Azja Południowo-Wschodnia, występowanie wirusa HPV jest znacznie wyższe niż w krajach zachodnich. Warunki socjopolityczne oraz dostęp do opieki zdrowotnej mają ogromny wpływ na kontrolę infekcji wirusowych.

Dodatkowo, niektóre bakterie, jak Helicobacter pylori, także przyczyniają się do rozwoju nowotworów, w tym raka żołądka. Aktywne zakażenia mogą prowadzić do przewlekłego stanu zapalnego i uszkodzenia DNA. Zaskakująco, niektóre pasożyty, takie jak przywra Schistosoma, są również związane z nowotworami, jak rak pęcherza moczowego.

Czy można zapobiegać nowotworom związanym z infekcjami? Tak, działania profilaktyczne, takie jak szczepienia (np. przeciw HPV) oraz unikanie zachowań ryzykownych, są niezwykle skuteczne. W Polsce szczepienia przeciwko HPV są dostępne od 2013 roku i powinny być powszechnie propagowane wśród młodzieży.

Nie zapominajmy również o regularnych badaniach przesiewowych, które mogą wykryć wczesne objawy nowotworów, co znacznie zwiększa szanse na skuteczne leczenie. Wprowadzenie zdrowego stylu życia, unikanie palenia oraz regularna aktywność fizyczna również znacząco wpływają na redukcję ryzyka nowotworowego.

Wnioskując, choć nowotworów nie można zarazić się w tradycyjnym sensie, wirusy onkogenne oraz inne czynniki infekcyjne odgrywają kluczową rolę w ich powstawaniu. Zrozumienie tego związku jest pierwszym krokiem do skutecznej profilaktyki.