Zmiany w postrzeganiu Ukraińców przez Polaków są niepokojące i przekładają się na spadek chęci do udzielania dodatkowej pomocy walczącej Ukrainie oraz ograniczenie przywilejów dla uchodźców. W ostatnich badaniach przeprowadzonych przez Uniwersytet Warszawski, które od połowy 2022 roku analizuje nastroje Polaków wobec uchodźców z Ukrainy i pomocy dla tego kraju, zauważono znaczące zmiany.

Jednym z kluczowych czynników wpływających na taką zmianę jest polityka, w tym kontrowersyjna zgoda Ukrainy na ekshumacje ofiar rzezi wołyńskiej oraz napięte relacje między Polską a Ukrainą. Dr Robert Staniszewski, kierownik badań, zauważa, że "społeczna percepcja uchodźców z Ukrainy zmierza w stronę negatywną". Wartości wskaźników dotyczących udzielania pomocy w styczniu rosną, aby później znacząco spadać, co badacze nazywają efektem dobrego samarytanina, sugerującym wpływ świąt i noworocznych postanowień.

W ciągu ostatnich dwóch lat o 9% wzrósł odsetek Polaków, którzy zmienili zdanie na temat Ukraińców, z czego aż 95% wyraziło negatywne opinie. Główne powody ich odczucia to „inna kultura” (51%) oraz „sowiecka mentalność” i „wschodnia mentalność”. Respondenci wskazali również na „postawę roszczeniową”, „wszystko się im należy”, „inną religię” oraz „brak poszanowania”.

Polacy coraz częściej wskazują na stygmatyzację Ukraińców, łącząc „sowiecką mentalność” z cwaniactwem, alkoholizmem i brakiem kultury osobistej. Badanie wykazało, że 96% Polaków chciałoby zmniejszenia zakresu świadczeń pomocy dla uchodźców. Zgadzają się jednak na pewne formy wsparcia, takie jak przyjmowanie dzieci uchodźców do szkół (88% popiera) oraz dostęp do bezpłatnej opieki zdrowotnej (47% popiera), ale są przeciwni pokrywaniu kosztów zakwaterowania i wyżywienia uchodźców w wysokości 40 zł dziennie na osobę (59% nie zgadza się), a także zasiłków rodzinnych, jak 800 plus (55% sprzeciwia się).

Mimo kryzysu w relacjach z Ukraińcami, badania pokazują, że 82% Polaków nadal wspiera Ukrainę w walce z Rosją, choć 57% jest przeciwia dodatkowej pomocy.

W kontekście 800 złotych plus dla Ukraińców, temat ten stał się gorący w trwającej kampanii przed wyborami prezydenckimi. Rafał Trzaskowski, kandydat na prezydenta, zgłosił postulat ograniczenia tego świadczenia tylko do Ukraińców formalnie mieszkających w Polsce i płacących podatki. Według sondażu United Surveys dla "Wirtualnej Polski", prawie 86% ankietowanych uważa, że świadczenie powinno być uzależnione od mieszkania, pracy i płacenia podatków w Polsce.

Tymczasem, coraz więcej Polaków zastanawia się nad przyszłością roli uchodźców w naszym kraju oraz ich wpływu na społeczeństwo. Jak widać, sytuacja jest poważna i złożona, a przyszłość relacji polsko-ukraińskich będzie wymagała uważnej analizy i otwartego dialogu.