W 1951 roku ZSRR odebrał Polsce Ludowej bogate w węgiel "kolano Bugu", oferując w zamian nieurodzajne górskie obszary w Bieszczadach. To był tylko początek zaskakujących planów terytorialnych Stalina, które mogły zmienić granice Polski na zawsze.

Pod koniec 1952 roku pojawiła się kolejna propozycja, w której PRL miała oddać ZSRR miasto Hrubieszów i okoliczne tereny w zamian za położone niedaleko Przemyśla miejscowości Dobromil i Chyrów. Te plany dalekosiężne nie zostały zrealizowane, prawdopodobnie ze względu na wewnętrzne problemy w ZSRR oraz zmiany na szczytach władzy.

Po II wojnie światowej Polska utraciła ogromne terytoria na wschodzie, co było związane z tzw. linią Curzona. Utrata niemal 180 tys. km kwadratowych, stanowiących 48% obszaru II Rzeczpospolitej, była wymieniona w traktacie z 16 sierpnia 1945 roku, podpisanym pomiędzy ZSRR a komunistycznymi władzami Polski.

W 1951 roku, kiedy Stalin zagarnął dla siebie "kolano Bugu", Polska straciła także dostęp do ważnych zasobów. W zamian za terytoria, które przekroczyły nasze granice, ZSRR oferowało teren o gorszej jakości. W dokumentach archiwalnych znajdują się szczegóły tej wymiany.

Jednakże bardziej niepokojący plan zrealizować miał być w 1952 roku, kiedy to Rosjanie ponownie zwrócili się do Polaków z propozycją dalszej wymiany terytorialnej. Ich celem był Hrubieszów, a w zamian PRL miała otrzymać nowe tereny. W związku z coraz bardziej napiętą sytuacją geopolityczną i wewnętrznymi problemami PRL, władze nie były zainteresowane dalszą wymianą.

Warto zauważyć, że Polscy komuniści już w 1945 roku domagali się włączenia Chyrowa do Polski z uwagi na strategiczne znaczenie tej miejscowości jako węzła kolejowego. Ich postulaty zostały jednak odrzucone przez ZSRR.

Nowa granica, zaproponowana w dokumentach z 1952 roku, zakładała drastyczne zmiany. Polska miałaby stracić większość powiatu hrubieszowskiego oraz wschodni fragment powiatu tomaszowskiego. Powierzchnia oddawanych terenów wynosiłaby około 1300 km kw.

Jacek Tebinka, historyk zajmujący się tym tematem, zaznacza, że propozycja ZSRR została skierowana do PRL tuż przed odejściem Stalina. Po jego śmierci 5 marca 1953 roku temat modyfikacji granic stał się wśród Rosjan nieważny, przez co cały plan wymiany upadł.

Gdyby jednak do takiej wymiany doszło, granice Polski mogłyby wyglądać zupełnie inaczej. Kto wie, jak różne byłaby nasza historia!

Te sekrety sprzed lat wracają do nas w zaskakujący sposób. Odkrycia te stawiają pytania o przyszłość, a my możemy tylko spekulować, co mogło by być, gdyby plany Stalina się spełniły.