Rękopisy z okolic Morza Martwego to jeden z najważniejszych skarbów archeologicznych XX wieku. Ich przypadkowe odkrycie w latach 40. przez beduińskich pasterzy w Qumran na pustyni Judzkiej zrewolucjonizowało naszą wiedzę na temat starych tekstów, w tym fragmentów hebrajskiej Biblii, dokumentów prawnych oraz apokryfów.

Do tej pory badacze szacowali, że zwoje powstały między III wiekiem p.n.e. a II wiekiem n.e. Metody datowania opierały się głównie na analizie stylu pisma, a pierwsze datowania radiowęglowe przeprowadzono w latach 90. Niestety, wyniki tych badań mogły być zafałszowane przez olej rycynowy używany w latach 50. do konserwacji manuskryptów. Teraz z pomocą przyszła sztuczna inteligencja.

Revolution w odkrywaniu przeszłości dzięki AI!

Zespół badawczy z Uniwersytetu Groningen, kierowany przez prof. Mladena Popovicia, postanowił ponownie zbadać zwoje z Qumran. Wykorzystali nie tylko oczyszczone próbki, ale również sztuczną inteligencję. Stworzyli model uczenia maszynowego o nazwie Enoch, nazwany na cześć biblijnego patriarchy znanego z mądrości.

Model Enoch został wytrenowany na 62 cyfrowych obrazach atramentu z 24 rękopisów, których wiek był już znany dzięki datowaniu radiowęglowemu. Kiedy model został przetestowany na 13 kolejnych obrazach, AI z powodzeniem określiła ich wiek w 85% przypadków, a co więcej, zakres dat podany przez model był często węższy niż ten uzyskany tradycyjnymi metodami.

"To solidne narzędzie oparte na nauce i geometrii!" – podkreślił Popović.

Nowe spojrzenie na historię tekstów biblijnych

Badacze przeanalizowali 30 próbek z czterech różnych lokalizacji, w tym 27 z powodzeniem datując. Wiele tekstów okazało się starszych, niż wcześniej sądzono. Szczególnie ciekawym odkryciem była analiza rękopisu 4Q114, zawierającego wersety z Księgi Daniela, wcześniej datowanego na koniec II wieku p.n.e. Nowe badania sugerują, że mógł on być stworzony w czasie współczesnym autorowi.

Analiza stylu pisma wykazała także, że dwa różne style, hasmonejski i herodiański, współistniały dłużej niż wcześniejsze badania wskazywały, co podważa dotychczasowe założenia dotyczące chronologii i miejsc powstawania tekstów.

Rewelacyjna skuteczność nowej metody datowania

Model Enoch był również testowany na 135 zupełnie nowych fragmentach. W 79% przypadków AI prowadziła do realistycznego określenia wieku dokumentów, co zostało potwierdzone przez ekspertów w dziedzinie paleografii. To dowodzi, że możliwe jest skuteczne datowanie bez niszczenia cennych próbek!

Reakcje ze świata nauki

Innowacyjna metoda spotkała się z entuzjazmem, ale również z ostrożnością. Prof. Joan Taylor z King's College London zauważa, że wyniki sugerują, iż większość rękopisów znalezionych w Qumran nie powstała w tym miejscu. Z kolei dr Matthew Collins z Uniwersytetu Chester wskazuje na to, jak ważna jest ta technika jako nowe narzędzie w datowaniu starych tekstów, podkreślając potrzebę ostrożnych interpretacji.

Te znakomite badania przynoszą Państwu świeżego spojrzenia na historię, które może wstrząsnąć waszymi dotychczasowymi przekonaniami o pochodzeniu tych tekstów!