Ustawa o ochronie sygnalistów – co się zmieniło?

25 września 2024 roku w życie weszła długo oczekiwana ustawa o ochronie sygnalistów, która miała umożliwić osobom zgłaszającym nieprawidłowości lepsze zabezpieczenie ich praw. Sygnaliści mogą teraz skorzystać z różnych form zgłaszania, w tym zgłoszeń zewnętrznych do Rzecznika Praw Obywatelskich lub poprzez media społecznościowe.

Rzeczywistość w praktyce – brak zgłoszeń!

Jednakże, jak zauważył szef Państwowej Inspekcji Pracy, Stanecki, ustawa w praktyce okazała się niewystarczająco skuteczna. „Zgłoszeń praktycznie nie ma” – przyznał. Choć przed wprowadzeniem przepisów przewidywano „nawał wniosków”, rzeczywistość okazała się znacznie mniej entuzjastyczna.

Dlaczego sygnaliści milczą?

Z danych wynika, że od zeszłego roku do Rzecznika Praw Obywatelskich wpłynęło jedynie kilkaset pism, z czego tylko około 100 uznano za zgłoszenia sygnalistów. Brak zainteresowania może być wynikiem niskiej efektywności ustawy, która nie uwzględnia zgłoszeń związanych z prawem pracy.

Kulturowe silosy a zniechęcenie do zgłaszania

Stanecki wskazał również na utrwalone w społeczeństwie postrzeganie sygnalistów jako „donosicieli”, co wpływa na ich niechęć do zgłaszania nieprawidłowości. Wskazanie na potrzebę kampanii edukacyjnych, które zmieniłyby ten negatywny wizerunek, jest kluczowe dla przyszłości sygnalistów.

Formy ochrony sygnalistów – czy są skuteczne?

Ustawa przewiduje, że sygnalistą może być każda osoba narażona na działania odwetowe po zgłoszeniu. Ochrona obejmuje również osoby związane z sygnalistą, jednak wiele z tych przypadków wydaje się nie być wystarczająco nagłaśnianych, co powoduje strach przed ewentualnymi konsekwencjami.

Rosnąca liczba skarg na pracodawców

Pomimo tego, że zgłoszenia sygnalistów są rzadkie, liczba skarg na pracodawców w zakresie naruszeń Kodeksu pracy stale rośnie. W 2024 roku do inspekcji wpłynęło około 50 tysięcy skarg, z czego wiele dotyczyło niewypłacania wynagrodzeń.

Roczne straty w milionach – co działo się w 2023?

Rok 2023 był rekordowy – pracownicy nie otrzymali łącznie 270 milionów złotych, co dotyczyło 74 tysięcy osób. To ogromna kwota, porównywalna z populacją średniej wielkości miasta!

Reformy potrzebne jak nigdy!

Przepisy i ich wdrażanie pokazują, że reforma ochrony sygnalistów w Polsce wymaga pilnych zmian. Bez dostatecznego wsparcia i kampanii edukacyjnych, zjawisko zgłaszania nieprawidłowości pozostanie w długotrwałym cieniu.