Scenariusz 1: Główne wyburzenia i nowe osiedla

Pierwszy wariant, przewidywany przez sztuczną inteligencję, zakłada stopniowe wyburzanie zdegradowanych bloków z wielkiej płyty. W tym scenariuszu samorządy dążą do budowy nowoczesnych, energooszczędnych osiedli za pomocą prefabrykatów nowej generacji oraz technologii modułowej. Szacuje się, że przy przyjęciu średniego tempa wyburzeń wynoszącego 5% rocznie, całkowita wymiana zabudowy zajmie około 30 lat.

Jednakże, wysoki koszt tej operacji, sięgający 7-9 tys. zł za m², stanowi poważny problem, ponieważ wiele gmin nie będzie w stanie sfinansować tego bez znacznych dotacji. Dodatkowo, proces wyburzeń wiąże się z koniecznością zapewnienia mieszkań tymczasowych dla mieszkańców.

AI zwraca także uwagę na ryzyko gentryfikacji, gdzie w miejsce tanich mieszkań powstają drogie inwestycje deweloperskie, co może wypierać dotychczasowych lokatorów. Choć to korzystne dla firm budowlanych, społecznie może to generować nowe problemy.

Scenariusz 2: Rewitalizacja bloków

Drugi wariant zakłada modernizację istniejących bloków. Prace obejmują termomodernizację, wymianę instalacji oraz poprawę estetyki i dostępności. AI ocenia tę opcję jako najbardziej opłacalną pod kątem społecznym i ekologicznym, ponieważ ślad węglowy przy modernizacji jest znacznie mniejszy niż przy budowie nowych obiektów. Koszt modernizacji jednego mieszkania to średnio 2-3 tys. zł za m².

Z danych wynika, że największe korzyści z tego modelu mogą odnieść miasta średniej wielkości oraz duże osiedla z jednorodną zabudową. Warto także zauważyć, że bloki z wielkiej płyty mają duży potencjał adaptacyjny – można je nadbudowywać, dzielić lokale lub łączyć je w większe mieszkania, co sprzyja redukcji pustostanów.

Rewitalizacja nie tylko poprawia warunki mieszkalne, ale również pozwala mieszkańcom na pozostanie w znanym otoczeniu, zachowując więzi sąsiedzkie i istniejącą infrastrukturę. AI wskazuje, że takie modele rewitalizacji odniosły sukces w Czechach i Francji.

Scenariusz 3: Kreatywna adaptacja przestrzeni

Trzeci, najbardziej nieoczywisty wariant zakłada przekształcenie części bloków w przestrzenie o innym przeznaczeniu, co może przynieść nową jakość życia. AI prognozuje rosnące zapotrzebowanie na mikromieszkania, mieszkania dla seniorów oraz przestrzenie coworkingowe w nowych lokalizacjach.

W obliczu trendu re-use, czyli kreatywnego wykorzystania istniejących struktur, opuszczone bloki mogą stać się akademikami czy biurami dla start-upów. Taka adaptacja mogłaby przyczynić się do ożywienia infrastruktury w miastach z problemem wyludnienia.

Choć takie pomysły brzmią futurystycznie, już teraz w Niemczech i Holandii realizowane są podobne projekty. AI sugeruje, że w Polsce takie transformacje mogłyby być możliwe w rejonach przemysłowych, gdzie istnieją nieużytkowane bloki.

Przyszłość wielkiej płyty: decyzje lokalnych społeczności

Jak widać, AI przedstawia trzy kluczowe scenariusze, ale jedno pozostaje pewne: przyszłość bloków z wielkiej płyty nie będzie jednolita. Różne regiony kraju będą stosować różne strategie – od selektywnych rozbiorek, poprzez modernizacje, aż po kreatywną adaptację.

Najważniejsze będą lokalne potrzeby i strategia, oparta na stanie technicznym budynków, demografii oraz dostępności funduszy.

Bez względu na obrany kierunek, jedno jest pewne: era wielkiej płyty nie kończy się, lecz wkracza w nową rzeczywistość. To od nas zależy, czy będzie to etap mądrze zaplanowanej transformacji, czy kryzysowej improwizacji.