Rzecznik generalny Dean Spielmann zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z wnioskiem o stwierdzenie, że Polska naruszyła zobowiązania wynikające z prawa Unii Europejskiej. Jego ocena wskazuje, że wyroki Trybunału Konstytucyjnego (TK) w Polsce znacząco odbiegają od orzecznictwa TSUE, które zapewnia skuteczną ochronę prawną.

"Polski Trybunał Konstytucyjny dokonał frontalnego ataku na podstawowe zasady porządku prawnego Unii oraz na autorytet wyroków Trybunału Sprawiedliwości UE. Naruszenia tych zasad nie można uzasadniać przepisami prawa krajowego, nawet o charakterze konstytucyjnym. Podobnie, powoływanie się na tożsamość konstytucyjną państwa członkowskiego nie może podważać fundamentów prawa Unii" - zaznaczył Dean Spielmann.

Opinie rzecznika są wstępem do nadchodzącego wyroku TSUE; sędziowie mają prawo zgodzić się z jego argumentami, chociaż mogą również wydać zupełnie inny werdykt.

Warto przypomnieć, że wyroki TK z 14 lipca i 7 października 2021 r. uznały niektóre postanowienia traktatów UE za niezgodne z Konstytucją RP, kwestionując zasadę pierwszeństwa prawa unijnego.

Rzecznik generalny TSUE ocenił oba wyroki jako nielegalne, podkreślając, że tylko TSUE ma kompetencje do finalnego rozwiązywania sporów między prawem Unii a konstytucyjnymi tożsamościami państw członkowskich.

"Celem Komisji Europejskiej jest zapewnienie Polakom ochrony ich praw oraz wydostanie ich z pułapki przynależności do UE na takich samych zasadach, jakie dotyczą obywateli innych krajów członkowskich. Zasada pierwszeństwa prawa unijnego gwarantuje jednolite stosowanie przepisów w całej Unii" - wskazała Komisja Europejska w lutym 2023 roku.

Komisja uznała, że polski Trybunał Konstytucyjny złamał zasady autonomii, pierwszeństwa, skuteczności oraz jednolitego stosowania prawa Unii, a także zasadę wiążącego skutku wyroków TSUE. Zaznaczyła, że wyroki TK naruszają artykuł 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej, który zapewnia prawo do skutecznej ochrony sądowej, deformując jego wykładnię.

Dodatkowo, KE podkreśliła, że Trybunał Konstytucyjny nie spełnia już standardów niezależnego i bezstronnego sądu, co jest wynikiem sporów dotyczących mianowania sędziów od 2015 roku oraz wyborów nowego prezesa w 2016 roku.

Sytuacja ta wpisuje się w szerszy kontekst sporów między Polską a Unią Europejską, dotyczących niezależności sądownictwa, które są przedmiotem międzynarodowych krytyk oraz potencjalnych sankcji z strony UE. W miarę narastającej presji Brukseli, przyszłość relacji Polski z Unią staje się coraz bardziej niepewna.