W środę Biblioteka Bodlejańska Uniwersytetu Oksfordzkiego oraz zainicjowana w 2023 roku akcja "Vesuvius Challenge" ogłosiły "historyczny przełom" w próbie odczytania tekstu z papirusowych zwojów z Herkulanum.

Herkulanum, obok Pompejów, to jeden z wielu starożytnych ośrodków, który zniszczony został podczas tragicznego wybuchu Wezuwiusza w 79 roku n.e.

Naukowcy zajrzeli do zwoju sprzed dwóch tysięcy lat i zdołali wygenerować pierwszy obraz wnętrza zwoju oznaczonego jako PHerc. 172. Ponieważ zwoje uległy zwęgleniu w wyniku erupcji, tradycyjne badania były praktycznie niemożliwe. Dzięki nowoczesnym technologiom, w tym połączeniu obrazowania rentgenowskiego i sztucznej inteligencji, stworzono obraz, na którym udało się zidentyfikować kolumny tekstu.

Wśród pierwszych przetłumaczonych słów znalazło się greckie "διατροπή", które oznacza „wstręt” i pojawia się w kilku kolumnach tekstu. Naukowcy intensywnie pracują nad dalszym odczytem, w tym badaną jest najbardziej wewnętrzna część zwoju, gdzie możliwe, że uda się odkryć tytuł dokumentu.

Zwoje, które zostały podarowane Bibliotece Bodlejańskiej w XIX wieku przez Ferdynanda IV, króla Neapolu i Sycylii, wyróżniają się składem chemicznym atramentu, co ułatwia ich skanowanie. Naukowcy podejrzewają, że atrament może zawierać zanieczyszczenia, takie jak ołów, które mogłyby wpływać na jego zdolności do skanowania, jednak konieczne są dalsze badania.

Inicjatywa "Vesuvius Challenge" ma na celu wykorzystanie nowoczesnych technologii do badania zwojów bez fizycznej ingerencji w materiał. Projekt ten nie tylko łączy bibliotekarzy, informatyków i naukowców, ale także ma ogromny potencjał do rozszerzenia naszej wiedzy na temat starożytnej historii.

Dyrektor bibliotek uniwersyteckich, Helen Hamlyn oraz bibliotekarz Richard Ovenden, podkreślili znaczenie współpracy w dążeniu do odkrywania niewidocznych fragmentów przeszłości. "Jesteśmy świadkami niezwykłego momentu w historii, kiedy nasze możliwości technologiczne pozwalają na zajrzenie w miejsca, które były niedostępne przez prawie 2000 lat," przekazali.

Dr Brent Seales, współzałożyciel "Vesuvius Challenge", dodał, że zwoje z Herkulanum mają potencjał do ujawnienia jeszcze więcej tekstu, niż kiedykolwiek wcześniej udało się odzyskać. "Sukcesy są ekscytujące, ale wiele pracy jeszcze przed nami, by w pełni zrozumieć każdy z tych zwojów," zauważył.

Odkrycia te mogą znacząco wzbogacić naszą wiedzę o dawnych cywilizacjach i ich literaturze. Warto śledzić dalsze wyniki tej niezwykłej misji badawczej.