Od ponad dwóch tygodni tysiące Serbów codziennie wychodzą na ulice różnych miast, protestując przeciwko eksploatacji litu – minerału nazywanego „białym złotem”. Jego złoża znajdujące się na zachodzie kraju są uważane za jedne z największych w Europie.

Powrót Kontrowersyjnego Projektu

Demonstracje wywołała decyzja rządu o przywróceniu projektu Jadar, który zakłada, że eksploatację złóż rozpocznie międzynarodowy koncern Rio Tinto. Projekt ten wstrzymano w 2022 roku po masowych protestach. Jednak 19 lipca w Belgradzie, podpisano protokół ustaleń między UE a Serbią dotyczący strategicznego partnerstwa na rzecz zrównoważonego wydobycia surowców, produkcji akumulatorów i pojazdów elektrycznych.

Prezydent Serbii Aleksandar Vučić zapowiedział, że kraj może rozpocząć wydobycie litu w 2028 roku. Minister finansów, Sinisza Mali, dodał, że wydobycie metalu przyniesie serbskiemu PKB wzrost średnio o 10 do 12 mld euro rocznie.

Protesty Bez Zabarwienia Politycznego

Komentując ostatnie protesty, analityk Bielamowicz zauważył, że „od poprzednich demonstracji politycznych w Serbii odróżnia je to, że wyciągają na ulice nie tylko tzw. belgradzkie elity”. Cechą charakterystyczną obecnych protestów jest ich oddolny charakter, brak zabarwienia politycznego oraz skupienie na problemie, który realnie dotyka „zwykłych ludzi”.

Warto jednak pamiętać, że poprzednie protesty przeciwko projektowi Jadar były liczniejsze i miały miejsce w lepszym, z perspektywy protestujących, czasie – tuż przed wyborami, co zmotywowało władze do wycofania się z planów otwarcia kopalni w obawie przed wzmocnieniem opozycji.

Wsparcie Zachodu i Brak Zaufania do Rządu

Obecne protesty mają również miejsce w kontekście wyraźniejszego wsparcia zachodnich państw, głównie Niemiec. Niemcy, największy producent samochodów w UE, podkreślili znaczenie litu dla przyszłości elektromobilności. Kanclerz Olaf Scholz zaznaczył, że „lit jest niezbędnym składnikiem tej zmiany; baterie są kluczowe, a do ich produkcji niezbędny jest lit”.

Z drugiej strony, wśród Serbów panuje głęboko zakorzeniony brak zaufania do rządu, który obiecuje przestrzeganie najwyższych standardów w kontekście planowanego otwarcia kopalni. Serbowie mają świadomość, że „brudne inwestycje”, które nie mogłyby być realizowane w UE ze względu na standardy środowiskowe, są realizowane w ich kraju.

Ekologiczne i Społeczne Koszty

Protestujący obawiają się nie tylko o swoje zdrowie i środowisko, ale także o możliwości społeczno-ekonomiczne przyszłych pokoleń. Serbianie już doświadczyli negatywnych skutków wcześniejszych inwestycji przemysłowych i obawiają się, że litowy boom będzie kontynuacją tej smutnej historii.

Kluczowy Surowiec dla Przemysłu Motoryzacyjnego

Lit, nazywany „białym złotem”, jest jednym z kluczowych współczesnych surowców. Bez litu nie powstaną baterie litowo-jonowe, które są fundamentalne dla produkcji samochodów elektrycznych. Zarówno niemieckie, jak i inne duże koncerny samochodowe inwestują intensywnie w rozwój własnych fabryk baterii.

- „Lit jest kluczowy dla elektromobilności, bez niego nie powstaną baterie litowo-jonowe. Wszystkie duże koncerny samochodowe, w tym niemieckie, stawiają na samochody elektryczne i budują własne fabryki baterii. Również w Polsce powstały dwa zakłady - w Biskupicach Podgórnych i w Prusicach” – powiedziała dr Ewa Knapik z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.

Serbia ma odegrać kluczową rolę w europejskiej elektromobilności, jednak pozostaje pytanie, czy zdoła to zrobić, nie ignorując przy tym głosu swoich obywateli.