Ponad 12,5 miliona gospodarstw na świecie, głównie małych, uprawia kawowce. Choć ceny kawy na międzynarodowych rynkach od dłuższego czasu rosną, nie przekłada się to na wyższe dochody dla rolników, którzy zmagają się z rosnącymi kosztami produkcji oraz skutkami zmian klimatycznych, takimi jak przedłużające się susze, o czym przypomina Fundacja Fairtrade Polska z okazji Międzynarodowego Dnia Kawy, przypadającego na 29 września.

Zaledwie w dwóch krajach – Brazylii i Wietnamie – rolnicy uprawiający kawę osiągają dochód powyżej międzynarodowej granicy ubóstwa wynoszącej 2,15 dolara na gospodarstwo. W pozostałych krajach, gdzie uprawia się kawę, farmerzy żyją na granicy ubóstwa. Szczególnie trudna sytuacja dotyczy pracowników, którzy są zatrudniani dorywczo, co oznacza, że ich wynagrodzenia nie są wystarczające.

Drobne gospodarstwa rolne odpowiadają za nawet 70% światowej produkcji kawy. Mimo rosnących cen, farmerzy z globalnego Południa zmagają się z trudnościami finansowymi i nie są w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych. Odczuwają oni nadal skutki spadku cen kawy w latach 2016-2019, co doprowadziło wiele gospodarstw do ubóstwa.

Ostatnie susze w Wietnamie oraz Braziliji nawiedziły plantacje, co przyczyniło się do zmniejszenia wielkości zbiorów. W Wietnamie, który jest głównie producentem robusty, koszty kawy prawie podwoiły się w porównaniu z 2023 rokiem. Ceny kawy robusty wzrosły z około 2-2,5 dolara za kilogram do 5 dolarów na rynkach międzynarodowych.

Zmiany klimatyczne mają ogromny wpływ na produkcję kawy. Susze oraz ekstremalne zjawiska pogodowe, takie jak tajfuny, które dotknęły Wietnam, zagrażają stabilności upraw. Przewiduje się, że zmiany klimatu mogą prowadzić do zmniejszenia zbiorów nawet o połowę, co może sprawić, że kawa stanie się towarem luksusowym.

W trosce o przyszłość plantacji, Fairtrade promuje zrównoważone praktyki rolnicze i agroleśnictwo, czyli sadzenie innych roślin obok krzewów kawowych. Dzięki temu, rolnicy uzyskują dodatkowe dochody, a kawa rozwija się w stabilniejszych warunkach.

Certyfikacja Fairtrade ma na celu poprawę sytuacji farmerów na globalnym Południu, zapewniając im minimalne ceny za ich produkty, niezależnie od wahań rynkowych oraz dodatkowe środki w formie premii. W Polsce certyfikowana kawa stanowi wciąż niewielki odsetek sprzedaży produktów Fairtrade. Wartość rynku Fairtrade w Polsce osiągnęła w 2023 roku rekordowy poziom blisko 1 miliarda złotych.

Z sytuacji, w jakiej znaleźli się rolnicy, wynika, że ich przetrwanie oraz przyszłość światowego rynku kawy zależą nie tylko od cen, ale także od działań zapewniających ich adaptację do zmieniających się warunków klimatycznych. W przeciwnym razie kawa może stać się niedostępnym luksusem dla wielu ludzi na całym świecie.