Najnowsze badania naukowe przeprowadzone na myszach oraz ludziach rzucają nowe światło na proces starzenia się, wskazując na kluczową rolę swoistego, 'ukrytego' chromosomu X. Dotychczas uważano, że chromosom ten w mózgach kobiet jest nieaktywny, jednak pojawiły się dowody sugerujące, że może on rzeczywiście aktywować się z wiekiem, co opóźnia procesy starzenia. To może wyjaśniać, dlaczego kobiety zazwyczaj żyją dłużej i doświadczają wolniejszego spadku funkcji poznawczych w porównaniu do mężczyzn.

W badaniach przeprowadzonych przez zespół badawczy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Francisco (UCSF) wykazano, że niektóre geny z nieaktywnego chromosomu X w neuronach mózgowych, kluczowych dla pamięci i uczenia się, mogą zaczynać działać w późniejszym wieku. Neurolog Dena Dubal z UCSF podkreśla, że proces starzenia się mózgu kobiet przebiega w sposób, który sprawia, że są one mniej narażone na deficyty poznawcze w porównaniu do mężczyzn.

Badania objęły cały hipokamp, obszar mózgu odpowiedzialny za pamięć i emocje, zarówno u myszy, jak i ludzi. U starszych samic myszy, które osiągnęły wiek odpowiadający około 65 latom życia ludzi, stwierdzono, że geny z drugiego chromosomu X, który normalnie pozostaje nieaktywny, zaczynają się aktywować. Co ważne, ten sam proces zachodzi również w ludzkim mózgu. Dubal zaznacza, że odkrycia te mogą pomóc w spowolnieniu spadku funkcji poznawczych dzięki uaktywnieniu chromosomu X w późniejszym wieku.

Szczególną rolę odgrywa gen PLP1, który wspiera tworzenie osłonek mielinowych aksonów, co poprawia ich zdolność do przesyłania sygnałów. Zwiększona aktywność tego genu zaobserwowano u starszych samic myszy oraz kobiet. Ponadto, sztuczne zwiększenie ekspresji genu PLP1 w starzejących się myszach poprawiło ich zdolności poznawcze, co zaznacza, że korzyści płynące z tej aktywności dotyczą obu płci. Jednak tylko w przypadku kobiet proces aktywacji drugiego chromosomu X występuje naturalnie w późniejszym wieku.

Możliwości nowych terapii?

Zespół badawczy podkreśla, że badanie biologii specyficznej dla kobiet było przez długi czas niedoceniane w nauce i medycynie, jednak obecnie staje się istotnym polem badawczym. Odkrycia te mogą otworzyć nowe drogi w leczeniu chorób neurodegeneracyjnych oraz w spowalnianiu procesów starzenia się mózgu.

Zrozumienie, w jaki sposób geny „uciekające” spod inaktywacji Xi, jak PLP1, mogą przeciwdziałać podatności mózgu na starzenie, może prowadzić do rozwoju celów terapeutycznych korzystnych dla jednej lub obu płci. Odkrycia te są przełomowe i mogą mieć wielki wpływ na przyszłość medycyny geriatrycznej.

Wyniki tych badań zostały opublikowane w renomowanym czasopiśmie „Science Advances”, a zespół badawczy kontynuuje prace w celu zrozumienia nieodkrytych jeszcze mechanizmów związanych z różnicami w starzeniu się mózgu płci.