W obliczu strachu przed skutkami pandemii COVID-19, liderzy Unii Europejskiej zdecydowali się na wprowadzenie Funduszu Odbudowy i Odporności (RRF), aby pożyczyć pieniądze i wesprzeć dotknięte państwa członkowskie. Obecnie toczy się intensywny proces monitorowania, jak te środki są wykorzystywane oraz jakie są postępy w realizacji założonych celów. Monitorują to zarówno Komisja Europejska, jak i Europejski Trybunał Obrachunkowy.

Jednak wychodzą na jaw wątpliwości. Dokumenty przekazane przez Komisję Budżetową Parlamentu Europejskiego ujawniają znaczące różnice w sposobie wdrażania tych funduszy. Na przykład Francja i Niemcy wykorzystały 76% i 65% alokacji, podczas gdy Bułgaria zaledwie 24%. Mówiąc o tzw. kamieniach milowych, które są wskaźnikami postępów, wiele krajów nie osiągnęło zakładanych celów. Szwedzi jeszcze nie zrealizowali żadnego, Rumunia osiągnęła tylko 13%, a Niemcy już ponad 50%.

W miarę jak kolejne informacje wypływają, powstają pytania dotyczące zdolności UE do spłat zaciągniętego długu związane z RRF. Zobowiązania finansowe rysują się jako realne zagrożenie, a spłata odsetek i kapitału staje się wyzwaniem, które nadciąga jak miecz katowski nad nową Komisją Europejską.

Innym problemem są słona inflacyjne, które znacząco obniżyły wartość pożyczonych funduszy. Przespano szansę, aby pomoc dotarła równomiernie do wszystkich państw, co może budzić uzasadniony żal, ponieważ zasady przyznawania finansowania mogą działać w sposób nierówny. Na dodatek, niektóre kraje, takie jak Polska i Węgry, napotkały na dodatkowe komplikacje związane z regułami praworządności, co wydłużyło ich dostęp do funduszy.

Dalej pojawia się pytanie o subiektywność decyzji komisarzy w kwestii krajowych planów odbudowy. Czyż nie przypomina to sytuacji z lat poprzednich, gdzie dostosowywano wskaźniki, aby można było ogłosić sukces mimo widocznej porażki w implementacji? Monitoring prowadzony przez Europejski Trybunał Obrachunkowy pokazuje, że wiele krajowych raportów nie dostarcza dowodów na to, że fundusze dedykowane na politykę klimatyczną realnie przyczyniają się do redukcji emisji gazów cieplarnianych.

Co więcej, obawy o to, że program RRF skupia się głównie na szybkości wydawania pieniędzy, a nie na ich efektywności, stają się coraz bardziej oczywiste. Wydaje się, że te ogromne fundusze nie przynoszą istotnych zmian, które mogłyby poprawić konkurencyjność UE na globalnej arenie, zwłaszcza w obliczu inwestycji amerykańskich na poziomie 500 miliardów dolarów w sztuczną inteligencję. Jeśli RRF zostanie skopiowany do przyszłych ram finansowych na lata 2027-2034, może to jeszcze bardziej pogłębić istniejące różnice rozwojowe między rozwijającymi się rynkami a Europą, zafiksowaną w regulacjach i procedurach.

Dalsze nimi pytania pozostają otwarte a czas pokaże, czy UE podejmie odpowiednie działania, aby nie przegapić tej krytycznej okazji do rzeczywistej odbudowy i rozwoju.