Jak tamy zmieniają naszą planetę?

Od XIX wieku ludzkość konsekwentnie buduje zapory, by kontrolować wody rzek i gromadzić wodę. Niewiarygodny efekt? Naukowcy ujawnili, że w wyniku tych działań przesunęliśmy biegun północny o ponad metr!

Wyniki przełomowych badań

Badanie opublikowane w Geophysical Research Letters wskazuje, że budowa 6862 zapór od 1835 roku zmieniła rozkład masy na ziemskiej powierzchni, co doprowadziło do przesunięcia biegunów o 1,1 metra. Każdy ruch masy, zarówno na powierzchni, jak i wewnątrz Ziemi, wpływa na orientację osi obrotu naszej planety.

Nieuchronne zmiany geometrii naszej planety

Na pierwszy rzut oka wydaje się, że metr to niewiele, ale dla geologów i klimatologów to ważny sygnał. Ziemska skorupa spoczywa na plastycznym płaszczu, więc przemieszczanie wód za tamami zmienia rozkład ciężaru, co z kolei wpływa na orientację osi obrotu.

Dwie kluczowe fazy przesunięcia

Zespół badawczy wyróżnił dwie kluczowe fazy tego zjawiska. Pierwsza, między 1835 a 1954 rokiem, związana była z intensywną budową zapór w Europie i Ameryce Północnej, co przesunęło biegun o 20 cm. Druga faza, od 1954 do 2011, odnosi się do ekspansji infrastruktury hydrologicznej w Azji i Afryce Wschodniej, a biegun przesunął się o kolejne 57 cm.

Objaw 'pijanych' wędrówek biegunów

Co ciekawe, przesunięcia biegunów nie mają liniowego charakteru. To bardziej chaotyczna 'pijana' wędrówka, a suma przesunięć w różnych fazach nie składa się dokładnie do 1,1 metra.

Wpływ zapór na poziom mórz

Choć zmiana położenia biegunów nie wpłynie natychmiast na pogodę, zatrzymywanie wody w zaporach ma znaczące konsekwencje. Badania pokazują, że woda zgromadzona za tamami obniżyła globalny poziom mórz o 23 mm. To istotna wartość dla modeli klimatycznych, mogąca prowadzić do niedoszacowania tempa wzrostu oceanów.

Ciekawy wniosek dla przyszłości

Jak podkreśla ekspertka Valencic, mimo że nie grozi nam nowa epoka lodowcowa z powodu przesunięcia biegunów, zmiana ta znacząco wpływa na poziom mórz.

W XX wieku globalny poziom oceanów wzrósł o 12-17 cm, a jedna czwarta tej wody jest zatrzymywana przez tamy. W zależności od regionu świata, efekt działania zapór może lokalnie łagodzić lub nasilać skutki zmian klimatu. To kolejny czynnik, który musimy uwzględnić w badaniach nad klimatem, ponieważ zmiany te mogą być naprawdę znaczące!