11 lutego 2023 roku Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła ustawę, która umożliwia operatorowi elektrowni atomowych, Enerhoatom, zakup dwóch reaktorów od bułgarskiego przedsiębiorstwa BEH EAD. Co więcej, reaktory te zostały wyprodukowane przez Atomstrojeksport – firmę będącą częścią rosyjskiego koncernu Rosatom.

Krytyka decyzji o zakupie rosyjskich reaktorów wzmaga się wśród opozycji. Ołeksij Honczarenko, deputowany z ugrupowania Europejska Solidarność, podkreślił, że „w sytuacji, gdy Ukraina toczy wojnę z Rosją, wydawanie tak dużych pieniędzy na rosyjskie technologie jądrowe jest co najmniej nieodpowiedzialne”. Wartość transakcji szacuje się na około 500 milionów euro, co wywołuje ogromne emocje w społeczeństwie.

Opozycja zapowiada zablokowanie tej decyzji, a Honczarenko określa ją jako „haniebną” na swoim profilu w mediach społecznościowych. Dodatkowo, decyzja rządu względem zakupu reaktorów sprzeciwia się wcześniejszym zapowiedziom o budowie lokalnych źródeł energii, które byłyby mniej podatne na ataki ze strony Rosji.

Reaktory mają być wykorzystane w trzecim i czwartym bloku Chmielnickiej Elektrowni Atomowej. Te bloki zostały zbudowane w latach 80-tych, jednak po katastrofie czarnobylskiej zatrzymano ich prace. Do dzisiaj zrealizowano niespełna 75% prac trzeciego bloku i 30% czwartego. W związku z tym pojawiają się pytania o zasadność inwestycji w nowe technologie w obliczu istniejących potrzeb sektora energetycznego.

Ekspert Sławomir Matuszak z Ośrodka Studiów Wschodnich zaznacza, że wciąż nieznane są szczegóły finansowe transakcji, w tym ostateczna cena reaktorów. Choć bułgarski parlament zezwolił na sprzedaż reaktorów za co najmniej 600 milionów euro, analityk przestrzega, że ta suma może być znacznie wyższa.

Mimo krytyki, plan zakupu zyskał poparcie prezydenta Wołodymyra Zełenskiego. Szacuje się, że transakcja może zostać zrealizowana w najbliższych miesiącach.

Reaktory, które Ukraina zamierza nabyć, zostały wcześniej wyprodukowane w związku z planowaną budową elektrowni w Belene, która jednak nie doszła do skutku. Inwestycja ta może wpłynąć na stosunki Ukrainy z zachodnimi sojusznikami, ponieważ nałożono sankcje na sektor jądrowy Rosji, w tym na firmy takie jak Atomstrojeksport oraz Rosatom, co stawia Ukrainę w delikatnej sytuacji.